Hoe vaak uitmesten en waarmee? Gids voor stal en erf

Je begint de dag met uitmesten en je eindigt hem met uitmesten. Daartussen moet het voer op tijd liggen, het water stromen en de boxen schoon zijn. Gereedschap dat buigt of een bak die lekt kost je dan direct tijd. Hieronder staat per klus waar je op let.

Hoe vaak moet je uitmesten?

Daar is geen vast getal voor; het hangt af van je vloer, bezetting en systeem. In de praktijk gaan ligboxen en het loopoppervlak dagelijks, en gaan strohokken en kalverhokken op het moment dat het strooisel vuil wordt. De hoeken en roosterranden die een schuif niet raakt, doe je met de hand erbij.

Het punt van vaak schuiven is niet een nette vloer, maar droge klauwen en minder infectiedruk. Dat staat verder uitgewerkt in klauwen in de stalperiode en in van wei naar stal.

Voor het werk zelf: een schop voor zand, grind en strooisel, een voerschep voor de voergang. Je vindt ze bij schoppen, en de steel is daar vaak los.

Mestschuif, vloertrekker of vork: wat past op jouw vloer?

Hier valt de meeste tijd te winnen, en veel mensen kiezen op gevoel. Drie typen, drie taken:

• Vloertrekker met rubber lip. Haalt dunne mest en water van een dichte vloer. Hoe breder, hoe sneller, maar ook hoe zwaarder. 50 cm werkt in hokken en gangen, 80 cm op een vlakke vloer. Het rubber is het onderdeel dat slijt, en dat is los te vervangen.
• Kunststof mest- en vuilschraper. Lichter en zonder scherpe rand, prettig op roosters en in kalverhokken.
• Mestvork. Voor stro en vaste mest. Kunststof is lichter dan staal en blijft minder plakken.

Alle drie staan bij mestschuiven en vloertrekkers. Kijk naar de steeldiameter: 28, 30, 35 en 40 mm komen allemaal voor en passen niet door elkaar.

Welke bezem werkt op beton?

Een huisbezem is op een stalvloer binnen een maand versleten. Op ruw beton wil je stijve, dikke vezels en een brede kop. Voor nat wegwerken werkt een waterbezem met een rubber of perlon strip beter. Harken zijn er apart voor hooi en gras en voor blad op het erf. Kijk bij bezems en harken.

Verder op het erf: een jerrycansleutel scheelt geknoei, een sleepkabel staat klaar als er iets vastloopt en een laarzenknecht houdt de modder buiten de kantine. Dat soort dingen staat bij handig. Vind je keutels bij de voerzakken, kijk dan in de gids over ongedierte; muizen in de voerschuur pak je anders aan dan muizen in huis.

Water en voer: hoeveel bakken heb je nodig?

Een melkkoe drinkt veel, en nog meer op warme dagen en bij een droog rantsoen. Hoeveel precies verschilt per dier en rantsoen, dus reken niet op een vast getal. Wat wel vaststaat: koeien drinken graag samen en kort na het melken. Te weinig bakruimte zie je aan dieren die staan te wachten.

Praktische punten bij de keuze:

• Een bak met vlotter vult zichzelf bij en scheelt rondjes lopen. Het ventiel en het rubber zijn los te vervangen, dus een lekkende bak hoeft niet de vuilnisbak in.
• Een ronde bak zonder hoeken poets je in een paar tellen; in een hoekige bak blijft altijd iets staan.
• Voor ruwvoer bepaalt de ruif hoeveel er naast valt. Ringruiven en wandmodellen staan bij voeren en drinken.
• Emmers slijten het snelst van alles. Flexibel kunststof overleeft een trap, hard kunststof scheurt. Maten van 14 tot 65 liter staan bij emmers.
• Kalvermelk klonterig aanmaken kost je later tijd. Een garde of voerroerder en een emmer met maatverdeling maken dat eenvoudig. De juiste aanmaaktemperatuur staat op de verpakking van de melk; een thermometer voor melk en water is handiger dan je onderarm.

In de winter verschuift de vraag naar bevriezing. Een verwarmingskabel om de leiding of de bak, afgewerkt met aluminium tape, houdt het water doorlopend vrij. Wij hebben kabels van 1 tot 48 meter bij winter. Hoe je dat aanpakt zonder overal stroom te hebben, staat in de gids over drinkwater vorstvrij houden.

Reinigen en ontsmetten: de volgorde bepaalt het resultaat

Veel mensen pakken meteen het ontsmettingsmiddel. Dat is zonde van het middel, want op vuil en vet werkt het niet. Het protocol dat Wageningen Livestock Research samen met dierenartsen opstelde, houdt deze volgorde aan:

1. Droog uitmesten. Mest, strooisel en voerresten eruit, ventilatie op maximaal.
2. Inweken met warm water en een reinigingsmiddel, bij voorkeur een schuim dat blijft hangen. Breng het van beneden naar boven aan en laat het niet opdrogen. Houd de dosering van de fabrikant aan.
3. Schoonspuiten. Water van minimaal 65 graden ontvet beter dan koud water. Loop langs de kritische punten: voerbakken, drinkbakken, vloer, hoeken en de onderkant van hokafscheidingen.
4. Pas ontsmetten als de afdeling druipvrij is en er geen plassen staan, want die verdunnen het middel. Wacht minimaal drie uur na het reinigen. Maak altijd een verse oplossing en spoel voer- en drinkbakken na.
5. Goed laten drogen voor de dieren erin gaan, en de waterleiding doorspoelen.

Reinigers, ethaanzuur, laarzenreinigers en ontsmettingsmatten staan bij ontsmetting en reiniging. Een drukspuit of rugspuit van 5 tot 12 liter brengt het middel gelijkmatig aan; die staan bij sprayers en accessoires. Hogedrukreinigers verkopen we niet. Voor de stallucht helpt ventileren het meest; een luchtverbeteraar dekt een geur af, maar vervangt geen verse lucht.

Het etiket is leidend: daar staat de dosering, de inwerktijd en voor welke ruimte en welke dieren het middel bedoeld is. Twijfel je bij een middel in de buurt van dieren of melk, bel dan je dierenarts.

Handschoenen, masker en overall: wat heb je echt nodig?

De meeste mensen hebben een doos wegwerphandschoenen en daarmee is het klaar. Zodra er een middel bij komt, houdt dat op: een dunne wegwerphandschoen is niet chemisch bestendig. Welke handschoen bij welk middel past, staat op het etiket van dat middel. De maten lopen van 7 tot 11; meet je hand over de knokkels als je twijfelt. Kijk bij handschoenen.

Verder, kort:

• Adembescherming bij stoffig werk en bij vernevelen. Een halfgelaatsmasker met een A2-P3 filter houdt zowel damp als deeltjes tegen. Filters hebben een houdbaarheid, dus bewaar ze gesloten.
• Overall wegwerpbaar als je met een middel spuit, en een was- en reinigingsoverall met capuchon voor spuitwerk met water.
• Gehoorbescherming hoort volgens Stigas vanaf 80 decibel beschikbaar te zijn en is vanaf 85 decibel verplicht. Dat haalt een hogedrukreiniger in een gesloten ruimte makkelijk.

Maskers, filters en overalls staan bij veiligheid en bescherming. Veiligheidsschoenen hebben we niet. Je handen krijgen op een erf de meeste klappen, en een vette crème of zalf na het werk scheelt kloven in de winter; dat staat bij verzorging.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen een melkershandschoen en een werkhandschoen?

Een melkershandschoen is dun en nauwsluitend, zodat je gevoel houdt, en is bedoeld voor eenmalig gebruik. Een werkhandschoen beschermt tegen schuren en koude en gaat lang mee. Voor middelen heb je geen van beide nodig, maar een chemisch bestendige handschoen.

Kan ik een stalreiniger ook in de melkstal gebruiken?

Dat hangt van het middel af. Op het etiket staat voor welke oppervlakken en ruimtes het bedoeld is en of naspoelen nodig is. Alles wat met melk in contact komt vraagt extra aandacht; vraag bij twijfel je dierenarts of de leverancier van je melkinstallatie.

Hoe lang moet een hok leeg staan na het ontsmetten?

Het protocol van Wageningen Livestock Research noemt minimaal vier dagen leegstand als beste optie, en zegt dat je dat met warme lucht kunt verkorten. Belangrijker dan de dagen is dat het hok echt droog is voor de dieren erin gaan.

Kan een lekkende drinkbak gerepareerd worden?

Meestal wel. Het ventiel en het rubbertje zijn de onderdelen die slijten en die zijn los te koop. Dat is goedkoper en sneller dan een nieuwe bak ophangen.

Weet je welke klus je wilt aanpakken, kijk dan rond bij stal en erf. Werk je met melkvee, dan staat in de gids voor het melkveebedrijf meer over biest, klauwen en uiergezondheid. Kom je er niet uit, stuur ons dan een bericht; we denken graag mee over wat in jouw stal past.

Bronnen: Protocol reinigen en ontsmetten, Wageningen Livestock Research samen met dierenartsenpraktijken en de KNMvD vakgroep gezondheidszorg varken, januari 2018. Overzicht persoonlijke beschermingsmiddelen, Stigas, oktober 2018.