Kippen in de rui: zo help je ze de herfst door

Je loopt in september naar het kippenhok en het lijkt wel of er een kussengevecht is geweest. Overal veren. Een van je hennen ziet er kaal en sjofel uit, de kam is bleek en de eieren blijven weg. Geen paniek. Grote kans dat je kippen gewoon in de rui zijn. Dat hoort bij dit seizoen. In dit artikel lees je wat er gebeurt, hoe je je kippen erdoorheen helpt en wanneer je toch beter even naar de dierenarts belt.

Wat is de rui precies?

Een volwassen kip wisselt eens per jaar haar hele verenpak. Dat gebeurt in de nazomer of herfst, meestal ergens tussen augustus en november. De dagen worden korter en dat is voor het lichaam van de kip het sein om de oude, versleten veren af te stoten. Er groeien nieuwe veren voor in de plaats. Die nieuwe veren zijn dichter en houden de kip straks warm in de winter.

De rui duurt gemiddeld een tot twee maanden. Het verenverlies begint vaak bij de kop en de nek, gaat dan over de rug en de borst, en eindigt bij de staart en de vleugels.

Nieuwe veren maken kost enorm veel energie. Veren bestaan grotendeels uit eiwit. Daarom stoppen de meeste hennen met leggen tijdens de rui. Ook worden de kam en de lellen kleiner en bleker. Dat is allemaal normaal.

Zo herken je een normale rui

Bij een gezonde rui verliest de kip haar veren aan beide kanten ongeveer gelijk. De huid eronder ziet er roze of wit uit, zonder rode plekken. Al snel zie je kleine pinnetjes tevoorschijn komen. Dat zijn de nieuwe veren, nog in een hoesje. Ze zijn gevoelig. Pak een ruiende kip daarom zo min mogelijk op en knuffel haar even niet.

Verlies je kip veren op een andere manier, dan is er iets anders aan de hand. Denk aan kale plekken op alleen de rug of rond de staart, huid die rood en geschaafd is, of veren die het hele jaar door uitvallen. Dan kan het gaan om verenpikken door hokgenoten, om vederluis of bloedluis, of om een kip die te weinig ruimte of te weinig afleiding heeft.

Voeding tijdens de rui: eiwit is de sleutel

Gewoon legvoer bevat ongeveer 16 procent eiwit. Tijdens de rui hebben kippen wat meer nodig, zo rond de 18 tot 20 procent. Sommige kippenhouders geven een paar keer per week een gekookt ei, wat kwark of een handje meelwormen. Er is ook speciaal ruivoer met extra eiwit en vitaminen.

Een vloeibare multivitamine door het drinkwater kan de kip een extra steuntje geven in deze zware periode. Houd je aan het advies op de verpakking en geef het niet eindeloos door. Grit en maagkiezel horen altijd beschikbaar te zijn, ook nu de kippen niet leggen. Zodra ze weer aan de leg gaan, hebben ze de kalk hard nodig voor stevige eierschalen.

Zorg voor schoon, vers water. Een kip drinkt gemiddeld zo'n kwart liter per dag. Nu de nachten kouder worden, is het slim om alvast na te denken over een verwarmde drinkbak, zodat het water straks bij vorst niet bevriest.

Licht en het hok

Om te leggen heeft een kip minstens tien uur licht per dag nodig en daarnaast minimaal acht uur aaneengesloten donker om te slapen. In de herfst zakt het daglicht onder die grens. Daarom blijven de eieren ook na de rui vaak weg tot het voorjaar. Wil je in de winter toch eieren, dan kun je in het hok bijverlichten met een lamp op een tijdklok, het liefst in de ochtend. Veel hobbyhouders doen dat bewust niet. Een winterpauze is voor de kip een natuurlijke rustperiode.

Maak het hok tijdens de rui extra goed schoon. Een kip met kale plekken en nieuwe veren is kwetsbaarder voor parasieten. Controleer de zitstokken en de hoekjes van het hok op bloedluis. Vermijd stress: ga nu niet verhuizen, geen nieuwe kippen toevoegen en geen hok verbouwen. Zie je dat een kaal geplukte kip wordt gepikt door de anderen, geef haar dan tijdelijk een eigen plek.

Checklist: je kippen door de rui

1. Kijk of het verenverlies symmetrisch is en of de huid er rustig uitziet.
2. Verhoog het eiwit in het voer, bijvoorbeeld met ruivoer, ei of kwark.
3. Geef een multivitamine via het water volgens de gebruiksaanwijzing.
4. Zet grit en maagkiezel altijd klaar.
5. Maak het hok schoon en controleer op bloedluis.
6. Geef afleiding, zoals een pikblok, zodat de kippen niet aan elkaar gaan pikken.
7. Laat de kippen met rust en pak ze zo min mogelijk op.

Wanneer naar de dierenarts

De rui zelf is geen ziekte. Maar let op als je kip niet meer eet of drinkt, als ze lusteloos in een hoekje zit met de veren opgezet, als ze diarree heeft, moeilijk ademt of als kale plekken rood en ontstoken zijn. Ook als het verenverlies na drie maanden nog niet is gestopt, of als de nieuwe veren maar niet doorkomen, is het verstandig om een dierenarts met ervaring met pluimvee te bellen.

Handig uit onze shop

• Excellent Vit Liquid Multivitamine Hobby 250 ml: vloeibare multivitamine voor door het drinkwater.
• Lax Pikblok voor Legkippen 3,5 kg: hooiblok dat het natuurlijke pikgedrag stimuleert en verveling tegengaat.
• Excellent Legkippen Blok 4 kg: mineralenblok met calcium, handig als de hennen straks weer gaan leggen.
• Gaun Verwarmde Drinkbak: houdt het drinkwater vorstvrij in de wintermaanden.
• Alle voer- en drinkbakken voor pluimvee

Bronnen: LICG, huisdierenbijsluiter Kip (licg.nl); Huisdierrijk, "Veren en rui bij kippen: wat is normaal en wanneer niet"; Kippen.nl, "De rui, hoe zit dat?".

Foto: Orpington-hen in de rui. Fotograaf: Rex (Nederlandstalige Wikipedia), licentie CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons.